Bogumili su bugarski sljedbenici (hrišćanske) duhovne struje velikog Manua (jednog od tri naposredne vođe ili učitelja čovječanstva); ova struja je u vezi fenomenom IX stoljeća, ili potragom za iskustvom Svetog Grala, što je suština ezoternog hrišćanstva (dakle, ne crkvenog!). Francuski i talijanski sljedbenici bijahu albigenzi, katari, patareni... U ovu struju spadaju i templari, i vitezovi Okruglog stola kralja Artura (najznačajniji je Parsifal), njih 12 (po njima je zastava EU). U tadašnjoj Bosni bili su autohtoni bosanski krstjani ili heretici, sljedbenici Crkve bosanske. Simbolika njihove manihejske vjere i prakse (na stećcima) opisana je u knjizi R. Kutzlija, 1970-ih, izdatoj u Stuttgartu; također i u knjižici izdatoj u Zagrebu, 2002. (R. Subotić). O bosanskim \"bogumilima\" vrijednih tekstova ima u časopisu \"Upoznaj sebe!\" koji je izdavalo Jug. antropozofsko društvo od 1931. do 1941. g. O Manuu u Buybookovoj knjizi \"Bitka za dušu\" Bernarda Lievegoeda.