Zaboravljena historija jevrejskog anticionizma: Najveća jevrejska stranka je pozivala Jevreje da se bore tamo gdje žive

MEE tekst objavljuje nakon što je britanski premijer Andy Burnham prošle sedmice isključio koaliciju sa Zelenom strankom, čiji su članovi usvojili rezoluciju da je "cionizam rasizam", a koju je Burnham ocijenio antisemitskom.

Lider Zelenih Zack Polanski, koji sebe opisuje kao jevrejskog anticionistu, nije glasao o rezoluciji jer neki amandmani nisu prošli, a Burnhama je na X-u optužio za "opasno i neodgovorno" miješanje kritike Izraela i antisemitizma.

Prema MEE-u, cionizam je veći dio moderne jevrejske historije bio marginalna ideologija i u glavnu struju jevrejskih zajednica ušao je tek u posljednjih 75 godina. Većina britanskih Jevreja i dalje se izjašnjava kao cionisti, dok je među američkim Jevrejima to tek trećina, a najviše onih koji se opisuju kao anticionisti ili necionisti je u dobi od 18 do 34 godine.

Najveća jevrejska stranka u istočnoj Evropi

Jevrejski radnički savez Bund, osnovan krajem 19. stoljeća u istočnoj Evropi, bio je socijalistički pokret koji je očuvanje jevrejskog kulturnog identiteta spajao s internacionalističkom borbom radnika. Početkom 20. stoljeća bio je najveća i najbolje organizovana jevrejska stranka u tom dijelu Evrope, s 34.000 članova u 274 ogranka.

Središnja ideja Bunda bila je "doikayt", na jidišu "ovdješnjost": sigurnost Jevreja ne zavisi od države na drugom kraju svijeta, nego od borbe u mjestima gdje žive stoljećima. Izborni plakat Bunda iz Kijeva 1917. godine poručivao je: "Gdje živimo, tu je naša zemlja".

Molly Crabapple, autorica knjige "Here Where We Live Is Our Country" o bundističkoj historiji svoje porodice, za MEE kaže da je cionizam od početka popuštao pred evropskom etnonacionalističkom idejom da su Jevreji stranci kojima je mjesto negdje drugo.

U knjizi navodi da su cionisti krajem 1930-ih sarađivali s antisemitskom vladom Poljske, koja je naoružavala, obučavala i finansirala cionističke milicije u Palestini.

MEE podsjeća i da je Edwin Montagu, jedini Jevrej u britanskoj vladi 1917. godine, bio i jedini ministar koji se protivio Balfourovoj deklaraciji, upozoravajući da će ona postati okupljalište antisemita u cijelom svijetu.

Škole na jidišu i otpor nacistima

Bundisti su organizovali jevrejske sindikate i masovne demonstracije, imali su značajnu ulogu u revolucijama u Rusiji i organizovali jevrejsku samoodbranu tokom pogroma od 1903. do 1906. godine.

Bernard Goldstein, šef milicije Bunda u Poljskoj, zagovarao je oružani otpor nacistima i pomagao krijumčarenje oružja uoči ustanka u Varšavskom getu 1943. godine.

Pokret je pokrenuo i prvi sekularni školski sistem na jidišu. Eyshe Beirich, prevodilac zbirke bundističkih tekstova "We, Traitors", kaže za MEE da se većina glavnih cionističkih stranaka protivila tim školama i sarađivala s poljskim vlastima da ih zatvore. Jidiš i Bund uglavnom su nestali u Holokaustu ili asimilacijom, a jezik je opstao pretežno u ortodoksnim i ultraortodoksnim zajednicama.

"Svjesni parija"

Jevreji koji su bježali iz istočne Evrope donijeli su bundističke ideje u SAD, gdje su pomogle izgradnju jevrejskog socijalističkog pokreta. Benjamin Balthauser, autor knjige "Citizens of the Whole World", kaže da se to sjećanje sada vraća i da je bilo zakopano "u veoma plitkom grobu".

Benjamin Moser u knjizi "Anti-Zionism: A Jewish History" oslanja se na pojam "svjesnog parije" Hanne Arendt.

Arendt je 1946. godine pisala da cionizam navodi Jevreje da se odvoje od vlastitih društava, umjesto da se vide kao dio šire borbe s drugim potlačenima.