April u Sarajevu: Zašto je ovaj mjesec jedan od najvažnijih za glavni grad BiH

Za 5. odnosno 6. april, Sarajevo veže nekoliko važnih događaja. Na taj dan 1941. Sarajevo je prvi put bombardovao njemački Wermacht, na isti dan 1945. su ga jugoslovenske partizanske jedinice oslobodile od fašističkog okupatora, a 6. aprila 1992. započela je opsada grada od strane bivše Jugoslavenske narodne armije, Vojske RS-a i srpskih paravojnih formacija.

Za prvi važniji datum u aprilu iz 1941. godine veže se nekoliko događaja, a Historijski arhiv je na zvaničnoj stranici objavio tok događaja te 1941. godine.

"Tokom 6. i 7. aprila bombardovan je aerodrom na Rajlovcu, Jugoslavenska pošta piše o 7-8 aviona koji čine samo materijalnu štetu. Gradsko poglavarstvo Sarajeva donosi odluku o uvođenju policijskog sata te zamračivanju grada jer su u narednim danima njemački avioni nadlijetali grad bez dejstava. Tek 12. i 13. aprila njemački avioni bombardiraju cijeli grad. Pa su tako pogođeni zgrade Suda i Pošte, vojne komande na Bistriku, paviljon, Bistrik (pruga), sklonište u Velikom parku, naselja Hrid, Bjelave i Skenderija, škola na Vratniku, današnja ulica Branilaca grada, hoteli na Ilidži. Bombardiranje Sarajeva odnijelo je oko 90 života građana Sarajeva i prilično značajnu materijalnu štetu u gradu", navodi Historijski arhiv Sarajeva.

"Njemačke jedinice ušle su u Sarajevo 15. aprila, kako javlja Jugoslovenska pošta oko 15:00 sati. U operacijama zauzimanja Sarajeva učestvovale su 8. i 14. oklopna divizija te 51. korpus. zauzimanje Sarajeva bilo je naravno dio širih vojnih operacija njemačke vojske. Pukovnik Beker izdaje naredbu o uvođenju policijskog sata, predaji oružja, platežnim sredstvima i tzv. nabavkama. Odmah potom Njemci svečano postrojavaju jedinice ispred sarajevske Vijećnice te 'svečano' uklanjaju spomen ploču tzv. Sarajevskom atentatu i Gavrilu Principu te je nose Hitleru kao rođendanski poklon", navodi se.

Sarajevo je tokom perioda u kojem su gradom vladale ustaške i nacističke vlasti, brojalo preko 10.960 žrtava.

"Njih preko 9.000 su žrtve terora i genocida (7.090 Jevreja, 1.427 Srba, 412 Bošnjaka, 106 Hrvata, 16 Crnogoraca, 5 Slovenaca, itd.) Njih preko 1.100 poginulo je u partizanskim jedinicama a 725 ljudi su dali živote kao ilegalci ili njihovi saradnici. Populacija stanovništva bila je desetkovana (preko 13 posto stanovništva Sarajeva je stradalo u Drugom svjetskom ratu)", navode iz Arhiva.

Oslobađanje grada

Drugi značajan datum u aprilu za Sarajevo svakako jeste i 6. april 1945. godine koji je slavi kao Dan oslobođenja grada Sarajeva.

"Od početka marta do 12. aprila, Sarajevo je za okupatora bilo od posebnog značaja jer je služilo kao prihvatna baza i oslonac glavnih snaga Grupe armije E koje su se povlačile dolinom Zapadne Morave - Sandžak - dolina Bosne - sjever. Grad je igrao iz više razloga ključnu ulogu za njemačke snage. Isprva insistiranjem Hitlera da se Sarajevo brani do zadnjeg, potom odbrana Sarajeva i zadržavanje jugoslavenskih partizanskih jedinica (tada već Jugoslavenske armije) da bi se izvukli ljudstvo, ranjenici i materijalno-tehnička sredstva", navodi Historijski arhiv.

Pored akcije oslobađanja grada u kojoj su učestvovale brojne partizanske jedinice, istovremeno su se odvijale i ilegalne akcije unutar samog grada, a njih je predvodio Vladimir Perić Valter.

"U etapama se išlo iz više pravaca koncentričnim napadima na grad s ciljem stvaranja dvostrukog prstena. Istovremeno su trajale i operacije ilegalaca u Sarajevu u cilju zaštite infrastrukturnih objekata. Te operacije je predvodio iskusni ilegalac Vladimir Perić Valter", objašnjavu u Historijskom arhivu.

Opsada Sarajeva i novi rat

Nakon dešavanja u aprilu 1941. godine, te 1945. godine, sudbina je ponovno spojila Sarajevo i april tokom 1992. godine.

"Tog dana započinje najduža opsada u modernoj historiji ratovanja. Trajala je 44 mjeseca, što je npr. tri puta duže od opsade Staljingrada. Ovaj grad ponovo proživljava kalvariju u kojoj bjesomučnim granatiranjem i snajperskim djelovanjem gine 11.541 građanin, (od toga 1.601 dijete) a bilo je 50.000 djelimično i teško ranjenih. Broj stanovnika se pri kraju opsade 1995. godine smanjio na 250.000. Za vrijeme opsade prosječno je palo 329 granata dnevno na Sarajevo. Rekord od 3.777 ispaljenih granata uknjižen je 22. jula 1993. godine. Granate su napravile ogromnu štetu, a najveću štetu su pretrpjeli civilni, kulturni i vjerski objekti", ističe se na stranici Historijskog arhiva.

Prije 29 godina

Uvod u četiri godine terora: Na današnji dan počela je opsada Sarajeva

I pored svakodnevnice koju su obilježili brojni tragični događaji, građani grada i u najtežim trenucima nisu klonuli ni u jednom segmentu.

"Veći dio opsade grad je bio bez vode, gasa i struje. Bolnice i drugi civilni objekti (škole, ambulante, humanitarne kuhinje, groblja, pijace, parkovi, kuće i zgrade, izbjeglički centri i dr.) su bili stalna meta artiljerijskog i snajperskog djelovanja. No, Sarajevo nije klonulo, kako vojno, tako i duhovno i kulturno", naveli su iz Historijskog arhiva.