Ko su izraelski ultraortodoksni Jevreji, šta misle o Palestincima i zašto ne žele u rat

Debata o vojnoj službi i ko je iz nje izuzet dugo izaziva tenzije u izraelskom društvu i postala je politička glavobolja za izraelskog premijera Benjamina Netanyahua tokom dvogodišnjeg rata njegove zemlje u Gazi.

Prema pravilu uspostavljenom u vrijeme stvaranja Izraela 1948. godine, kada su ultraortodoksni bili vrlo mala zajednica, muškarcima koji se puno radno vrijeme posvete proučavanju svetih jevrejskih tekstova daje se de facto propusnica.

Ultraortodoksni Jevreji čine 14 posto jevrejske populacije Izraela, ili oko 1,3 miliona ljudi, a otprilike 66.000 muškaraca vojnog uzrasta trenutno ima koristi od ovog izuzeća.

Frustracija zbog izuzeća porasla je usred izraelskih ratova protiv Gaze, Libana i Irana od 2023. godine, kada je broj poginulih vojnika u Izraelu dostigao najveću cifru u posljednjih nekoliko decenija.

Prošle godine, Vrhovni sud Izraela jednoglasno je presudio da vojska mora početi s regrutovanjem ultraortodoksnih muškaraca za službu.

U presudi, sud je naveo da se, u nedostatku zakona koji pravi razliku između studenata jevrejskih bogoslovija i ostalih regruta, izraelski sistem obavezne vojne službe primjenjuje na ultraortodoksne muškarce kao i na sve ostale građane.

Poginuo dječak

Veliki neredi u Jerusalemu: Stotine hiljada ultraortodoksnih Jevreja izašlo na ulice, ne žele u vojsku

Ta presuda imala je destabilizirajući učinak na Netanyahuovu koalicijsku vladu. U julu je izraelska ultraortodoksna stranka, Ujedinjeni Tora Judaizam (UTJ), objavila da napušta razjedinjenu desničarsku koaliciju u zemlji, ostavljajući Netanyahua s tijesnom većinom u Knessetu.

Parlament se muči s izradom novog zakona o regrutaciji, koji do sada nije ispunio ni zahtjeve ultraortodoksnih stranaka ni zahtjeve rastegnute vojske.

Izrael bi trebao održati izbore do kraja oktobra 2026. godine, a najmanje 11 novih političkih stranaka već je registrovano, a Netanyahuova opozicija ponovo traži način da ga svrgne.

Ko su ultraortodoksni Jevreji u Izraelu i zašto ne žele služiti vojsku

Izraelski ultraortodoksni Jevreji se nazivajuu Haredima (Haredi u jednini) na hebrejskom. Oni su najreligiozniji segment izraelskog društva i obično se izdvajaju iz šire zajednice kako bi se posvetili molitvi i služenju Bogu.

Ovaj pokret seže iz Evrope u 19. stoljeću kao reakcija na moderni svijet i bojazan da će ih on odvratiti od njihove posvećenosti vjeri.

Neki analitičari su opisali ultraortodoksne Jevreje kao posvećene više svom načinu života nego cionizmu, političkoj ideologiji koja je inicijalno pozivala na uspostavljanje etnojevrejske države u Palestini i sada je fokusirana na štićenje Izraela kao jevrejske države.

Ori Goldberg, izraleski politički komentator, kazao je da su ultraortodoksni Jevreji generalno zauzeli neutralan, tolerantan čak, stav prema Palestincima.

"Svetost života im je važnija od svetosti zemlje", kazao je ranije Al Jazeeri i dodao da za njih nije cilj naseliti teritoriju već im je važnije "da Jevreji ostanu živi".

Oni ne žele služiti vojsku jer se na taj način ugrožava njihov način života. Čak i prije formiranja države Izrael određen broj studenata nije bio obavezan služiti vojni rok ako posvete život proučavanju svetih jevrejskih knjiga u vjerskim školama, poznatim pod nazivom ješive, koje ovise o državnom finansiranju.

Svake godine, blizu 13.000 ultraortodoksnih muškaraca dostigne dob za regrutaciju, ali 90 posto njih ne bude regrutovano.

"Ultraortodoksne zajednice aktivno se protive regrutaciji u vojsku zbog načina na koji oni doživljavaju svoj odnos s državom Izrael. Osim toga, oni su stava da ovo nije njihov sukob s Palestincima", kazao je Hugh Lovatt, stručnjak za Izrael i Palestinu u Evropskom vijeću za vanjske odnose.

Šta misle ostali Izraelci?

S druge strane, ostali Izraelci žele da ultraortodoksni Jevreji služe vojsku. Sekularni Izraelci odavno vjeruju da su preuzeli teret zaštite države služeći na okupiranoj Zapadnoj obali i učestvujući u brojnim izraelskim ratovima u Gazi.

Godinama se Izrael pokušao manje oslanjati na regrute vodeći "pametni" tehnološki rat koji se sastojao od bombardovanja iz zraka i opsadnog ratovanja. Ali, od napada na izraelske zajednice i vojne ispostave koje je predvodio Hamas 7. oktobra, u kojima je ubijeno 1.139 ljudi, a 250 je zarobljeno, Izrael treba više rezervista i vojnika za rat u Pojasu Gaze.