Historijski presedan iznad Arktika: Polarni vrtlog se urušio najranije otkako postoje mjerenja

Na mogući rekordno rani kolaps polarnog vrtloga meteorolozi su upozoravali sedmicama, a analiza za 11. novembar potvrdila je da se to i dogodilo, navodi meteorolog Andrej Flis s portala Severe Weather Europe.

Na visini od oko 30 kilometara vjetar oko polarnog vrtloga promijenio je smjer sa zapadnog na istočni, što je glavni kriterij za takozvano iznenadno stratosfersko zagrijavanje (SSW). Temperatura u stratosferi istovremeno je bila i više od 28 °C iznad prosjeka za ovo doba godine.

Polarni vrtlog je široka zimska cirkulacija iznad Arktika koja, dok je stabilna, drži najhladniji zrak zarobljen oko Sjevernog pola. Kada se poremeti, taj zrak može prodrijeti južnije, prema Sjevernoj Americi i Evropi.

Ovakav događaj obično se dešava u januaru ili februaru, kada je polarni vrtlog potpuno razvijen. U podacima koji sežu do 1959. godine nijedno veliko stratosfersko zagrijavanje nije zabilježeno prije 28. novembra, kada su se desila ona 1968. i 2025. godine, pa je dosadašnji rekord oboren za više od dvije sedmice.

Flis navodi da su svi članovi ansambla prognostičkih modela ECMWF i GEFS potvrdili obrat vjetra, ali i da bi on mogao biti kratkotrajan, uz snažan oporavak vjetrova u narednim sedmicama.

Budući da u izmjerenim podacima nema ovako ranog slučaja, Flis je pretražio hiljade simuliranih zima iz klimatskih modela i pronašao 21 slučaj u kojem se polarni vrtlog urušio u istom periodu, uz snažan El Niño i zapadnu fazu vjetrova u tropskoj stratosferi (QBO), kakvi su i ove godine.

Za Evropu te simulacije u decembru pokazuju niži pritisak na istoku i sjeveru i greben visokog pritiska na zapadu, što donosi sjeverno strujanje na kontinent. Uz to idu temperature niže od prosjeka i više snijega u većem dijelu Evrope, osim na sjeveru i sjeveroistoku. Takav obrazac sredinom zime može donijeti jače prodore hladnog zraka, poput epizoda poznatih kao “Beast from the East”, navodi Flis.

Za januar simulacije pokazuju drugačiju sliku: hladnije bi moglo biti na zapadu i sjeveru Evrope, a toplije prema istoku.

Flis naglašava da to nije prognoza za ovu zimu, nego signal koji rani kolaps vrtloga dodaje postojećem vremenskom obrascu, a njega ove godine snažno oblikuje izuzetno jak El Niño.

Produžena prognoza ECMWF-a za kraj novembra nad Evropom pokazuje raspored pritiska sličan onome nakon stratosferskog zagrijavanja, s grebenom na jugozapadu i nižim pritiskom na sjeveroistoku. Ipak, temperature i snijeg u toj prognozi daleko su manje izraženi: hladnije od prosjeka i više snijega moglo bi biti na istoku kontinenta, dok bi ostatak Evrope imao toplije vrijeme i manje snijega od uobičajenog.

Da li će rekordno rani poremećaj polarnog vrtloga zaista uticati na početak zime u BiH, zasad nije moguće reći.