Danas se obilježava Dan sjećanja na holokaust nad Romima: Znate li zašto je izabran 2. august?

Datum 2. august se od 2015. godine obilježava kao dan sjećanja na ove zločine, kada je usvojena rezolucija u Evropskom parlamentu.

Ovaj datum je odabran zbog činjenice da je u noći s 2. na 3. august 1944. godine nacistički režim likvidirao gotovo sve preostale Rome u tzv. "Romskom porodičnom logoru" u koncentracionom logoru Auschwitz II-Birkenau.

Te noći pripadnici SS-a odveli su u gasne komore oko 4.300 Roma i Sinta, među kojima su bili muškarci, žene, starije osobe i veliki broj djece. Time je ugašen posljednji veći romski logor u Birkenauu.

Ovaj datum izabran je kao simbol stradanja Roma tokom Drugog svjetskog rata jer predstavlja jedan od najvećih pojedinačnih zločina počinjenih nad romskim stanovništvom.

Tokom nacističke vladavine Romi su, zajedno s Jevrejima, bili sistematski progonjeni na rasnoj osnovi. Procjene broja ubijenih Roma razlikuju se zbog nedostatka potpune dokumentacije, ali većina historičara smatra da je ubijeno između 220.000 i 500.000 Roma, dok neke procjene navode i veći broj.

Odnos prema Romima u Njemačkoj i drugim državama centralne Evrope bio je loš i prije dolaska nacista na vlast u Njemačkoj. Nakon što su 1933. godine nacisti preuzeli vlast Romi su obuhvaćeni "Nirnberškim zakonima" i oduzeta su im građanska prava i pravna zaštita.

Već 1936. godine 10-ak kilometara od Berlina otvoren je logor Berlin-Marzahn. Logor je osnovan uoči Olimpijskih igara i nakon što je izdan dekret za "borbu protiv romske kuge". To je bio najveći logor za Rome i Sinte u kojem od 1936. do 1945. godine zatvoreno 1.200 ljudi. Kakvi su uslovi bili u logoru svjedoči izvještaj da je u martu 1939. 40 posto zatvorenika bilo oboljelo od šuge.

Većina onih koji su boravili u Marzahnu deportirani su u Aušvic u martu 1943., od 186 osoba, sedam ih je preživjelo rat, 118 ih je umrlo zbog uvjeta u logoru. Logor je ugašen u augustu 1943., a većina zatočenika ubijena je u krematorijima. Samo dvadesetak Roma i Sinta preživjelo je rat u logoru Marzahn.

Hajnrih Himmler je 16. decembra 1942. godine izdao naredbu da se svi Romi koji su još uvijek živjeli na teritoriji Njemačke deportuju u Aušvic. U "Ciganskom porodičnom logoru" u okviru Aušvica bilo je smješteno više od 22.000 Roma, oznaka za Rome u logoru je bio crni ili smeđi trokut. Treba istaći i da su Romi koji su u Aušvic dovedeni iz drugih dijelova Evrope, a ne "Njemačkog Reicha" ubijani odmah po dolasku u Aušvic.

U okviru Aušvica Romi su bili izloženi najsvirepijim mučenjima, a posebno iz razloga što ih je Jozef Mengele, zloglasni doktor često birao za upotrebu u svojim eksperimentima.

"Ciganski porodični logor" je imao najveću smrtnost od svih logora u sastavu Aušvica. U njemu je ubijeno više od 22.000 ljudi, a od toga su čak 6.000 bila djeca mlađa od 14 godina.

Romi su masovno stradali i na području Nezavisne Države Hrvatske, koja je obuhvatala i današnju Bosnu i Hercegovinu.

Prema historičarima, prije Drugog svjetskog rata je na teritoriji koju je obuhvatala NDH živjelo između 25 i 30 hiljada Roma, a tokom rata je ubijeno između 15 i 20 hiljada pripadnika ove etničke grupe. Javna ustanova Spomen-područje Jasenovac je po imenima evidentirala 16 hiljada romskih žrtava tokom perioda postojanja NDH.