Dan kada je rođeno najrazornije oružje modernog doba: Kako je "Ivy Mike" zbrisao ostrvo s lica Zemlje

Eksplozija je oslobodila energiju procijenjenu na nevjerovatnih 10,4 megatona TNT-a, što je bilo približno 700 puta snažnije od atomske bombe "Little Boy" bačene na Hirošimu 1945. godine.

Ovim testom svijet je nepovratno zakoračio u termonuklearnu eru, dramatično podigavši uloge u Hladnom ratu.

"Ivy Mike" nije bio oružje spremno za bacanje iz aviona, već masivni eksperimentalni laboratorijski uređaj. Predstavljao je prvu praktičnu primjenu takozvanog Teller-Ulamovog dizajna, revolucionarnog koncepta stepenaste fuzije koji su osmislili fizičari Edward Teller i Stanislaw Ulam.

Dizajn se zasnivao na principu da primarna fisiona eksplozija (atomska bomba) stvara ekstremni pritisak i rendgensko zračenje neophodno za kompresiju i paljenje sekundarnog fuzionog goriva.

Sam uređaj, nazvan "Kobasica", bio je visok više od šest metara i težak čak 82 tone. Zbog odluke da se koristi tečni deuterij kao fuziono gorivo, sistem je zahtijevao masivnu kriogensku fabriku kako bi se supstanca održavala na temperaturi blizu apsolutne nule.

Kompletna aparatura smještena je u posebno izgrađenu čeličnu konstrukciju na zabačenom ostrvu Elugelab.

Tačno u 7:15 sati po lokalnom vremenu, uređaj je detoniran. Vatrena kugla prečnika većeg od pet kilometara podigla se u nebo za svega nekoliko sekundi, a gigantski oblak u obliku gljive probio je stratosferu i dostigao visinu od preko 40 kilometara, proširivši se na širinu veću od 160 kilometara.

Posljedice na tlu bile su zastrašujuće. Ostrvo Elugelab je u potpunosti zbrisano s geografske karte, a stijene i tlo su doslovno isparili. Na mjestu nekadašnjeg kopna ostao je podvodni krater prečnika oko 1,9 kilometara i dubine veće od 50 metara, dok su radioaktivna prašina i talog prekrili okolna ostrva i okean.

Pored razornog vojnog efekta, test je donio i neočekivano naučno otkriće. Analizom radioaktivnih ostataka i filtera s aviona koji su letjeli kroz rubove oblaka, naučnici na čelu s Albertom Ghiorsom otkrili su dva potpuno nova hemijska elementa u periodnom sistemu – ajnštajnij (atomski broj 99) i fermij (atomski broj 100), nastala intenzivnim hvatanjem neutrona u trenutku eksplozije.

Uspjeh testa "Ivy Mike" potvrdio je teorijska predviđanja američkih fizičara, ali je istovremeno natjerao Sovjetski Savez da ubrza vlastiti termonuklearni program.

Samo nekoliko godina kasnije, obje supersile uspjele su miniaturizirati fuzioni dizajn i prilagoditi ga za strateške bombardere i interkontinentalne balističke rakete, stvarajući arsenal sposoban za potpuno uništenje planete.