Dan kada je pao Berlinski zid: Kako je jedna greška na presici srušila najčuvaniju granicu Evrope

Zid je počeo nicati u noći na 13. august 1961. godine, kada je rukovodstvo Istočne Njemačke (DDR) počelo zatvarati granicu prema zapadnim sektorima Berlina. Prema podacima Fondacije Berlinski zid i Centra za savremena historijska istraživanja iz Potsdama, uz zid je do 1989. godine život izgubilo najmanje 140 ljudi.

Konferencija koja je otvorila granicu

Kraj je počeo nešto prije 19 sati 9. novembra 1989. godine. Na kraju konferencije za medije sekretar Centralnog komiteta vladajuće partije SED Günter Schabowski gotovo usputno je objavio nova pravila putovanja za građane DDR-a. Zbog propusta u dogovorima novinarima je rekao da pravila po njegovom saznanju važe "odmah, bez odlaganja", navodi se u hronologiji na zvaničnom portalu grada Berlina.

Zapadnonjemačka televizija ARD vijest je u 20 sati objavila kao glavnu. Nakon toga se pred graničnim prijelazima okupljalo sve više stanovnika Istočnog Berlina, a graničari nisu imali nikakva uputstva. Na prijelazu Bornholmer Straße u 21:20 propustili su prve građane, ali su im pasoše poništavali pečatom, što je značilo oduzimanje državljanstva.

Oko 23:30 pritisak je bio toliki da je komandant pasoške kontrole, i dalje bez zvanične naredbe, potpuno podigao rampu. U narednih sat vremena most je bez kontrole prešlo oko 20.000 ljudi. Tokom kasne večeri otvoreni su i ostali prijelazi u gradu.

Trabanti, slavlje i "zidni djetlići"

Narednih dana na prijelazima su ukinute sve formalnosti, a milioni građana DDR-a otišli su u kratke posjete Zapadu. Na Kurfürstendammu je danima vladala atmosfera narodnog slavlja, a mnogi restorani posjetiocima su dijelili besplatna pića. Prijelaz kod Brandenburške kapije otvoren je 22. decembra 1989. godine.

Zid u centru grada najvećim je dijelom srušen od juna do novembra 1990. godine. Do tada su takozvani "zidni djetlići", lovci na suvenire iz cijelog svijeta, već odlomili svoje komade. Njemačka je ujedinjena 3. oktobra 1990. godine. Trasa zida kroz centar Berlina danas se na dužini od 20 kilometara može pratiti po dvostrukom redu kamenih kocki u pločniku.

Razlike i 37 godina kasnije

Berlin godišnjicu obilježava komemoracijom kod Memorijala Berlinski zid u ulici Bernauer Straße, na kojoj je i gradonačelnik Kai Wegner, te s oko 170 događaja u sklopu sedmice "Freedom Week", navodi gradski portal. Wegner je uoči godišnjice rekao da je 1989. stajao na zidu i da je to bio najljepši dan u njegovom životu.

Pad zida nije izbrisao sve razlike. U izvještaju povjerenice njemačke vlade za istočnu Njemačku Elisabeth Kaiser, koji je u oktobru dostavljen Bundestagu, navodi se da je prosječna neto imovina domaćinstva na istoku zemlje 125.500 eura, a na zapadu 257.100 eura.

Za izvještaj je anketirano oko 2.700 ljudi. Njih 95 posto, i na istoku i na zapadu, reklo je da bi za uspjeh u društvu trebali odlučivati rad i trud. Ipak, po 80 posto smatra da su u stvarnosti presudni imovina i veze, a 72 posto navelo je socijalno porijeklo. Izvještaj zaključuje da i nakon 36 godina njemačkog jedinstva i dalje postoje nejednakosti, ali i nove prilike, te da jedinstvo ostaje stalni zadatak.