Na današnji dan prije 233 godine pogubljena je Marija Antoaneta: Ostala je poznata po rečenici koju nije rekla

Rođena je 2. novembra 1755. godine u Beču kao 11. kćerka cara Svetog rimskog carstva Franje I i Marije Terezije. Kako navodi Britannica, bila je pijun u diplomatskoj igri Evrope u kojoj su Francuska i Austrija nakon Sedmogodišnjeg rata pokušavale učvrstiti savezništvo. Imala je samo 14 godina kada se 16. maja 1770. udala za dofena Luja, unuka francuskog kralja Luja XV. Etiketa predstavnice Austrije, u vrijeme kada veza s Bečom nije bila popularna u Francuskoj, pratila ju je cijeli život.

Kraljica optužena za rasipništvo

Kada je Luj u maju 1774. stupio na prijesto, kraljica se, razočarana nepažljivim suprugom, okružila krugom miljenika. Njeno ime postalo je simbol pada moralnog autoriteta francuske monarhije, iako je, prema Britannici, njena dvorska raskoš bila tek manji uzrok finansijskih problema države. I njen politički utjecaj u tom periodu često se preuveličava.

Glasine o navodnim aferama, koje su širili i kraljevi rođeni braća, kulminirale su 1785. Aferom ogrlice, u kojoj je kraljica nepravedno optužena za nemoralnu vezu s jednim kardinalom. Skandal je diskreditovao monarhiju.

Marija Antoaneta rodila je kćerku Marie-Thérèse-Charlotte u decembru 1778., dofena Luja u oktobru 1781. i budućeg Luja XVII u martu 1785. godine. Stariji sin umro je u junu 1789.

Revolucija i bijeg

Tokom revolucionarnih kriza pokazala se odlučnijom od supruga. Nakon pada Bastilje 14. jula 1789. nagovarala ga je da se skloni uz vojsku u Metzu, a u augustu i septembru iste godine podsticala ga je da se odupre pokušajima Narodne skupštine da ograniči kraljeve ovlasti. Zbog toga je postala glavna meta revolucionara.

U oktobru 1789. kraljevska porodica je pod pritiskom naroda preseljena iz Versaja u Pariz, gdje je praktično bila u zarobljeništvu. Uz pomoć švedskog grofa Hansa Axela von Fersena i drugih saveznika pripremljen je bijeg prema Montmédyju na istočnoj granici. Kraljevski par napustio je Pariz u noći 20. juna 1791., ali su ih revolucionarne snage zaustavile u Varennesu i vratile u Pariz.

Kraljica je potom tajno pregovarala s ustavnim monarhistima, a istovremeno je od brata, cara Leopolda II, tražila oružanu podršku evropskih sila. Nakon što je Francuska u aprilu 1792. objavila rat Austriji, njene veze s Austrijancima dodatno su razbjesnile Francuze. Mržnja prema njoj doprinijela je napadu na palatu Tuileries i svrgavanju monarhije 10. augusta 1792.

Zatvor i giljotina

Ostatak života provela je u pariškim zatvorima. Njena najbliža prijateljica, princeza de Lamballe, predata je 3. septembra 1792. masi koja joj je odsjekla glavu i nosila je na koplju ispred kraljičinih prozora.

Luj XVI pogubljen je u januaru 1793., a Marija Antoaneta je u augustu iste godine stavljena u samicu u zatvoru Conciergerie. Pred Revolucionarni sud izvedena je 14. oktobra, a giljotinirana 16. oktobra 1793. godine.

Je li zaista rekla "Neka jedu kolače"?

Najpoznatija rečenica koja se pripisuje Mariji Antoaneti jeste "Neka jedu kolače!", navodni odgovor kada su joj rekli da gladni narod nema hljeba. Anegdota se često navodi kao dokaz da kraljica nije imala pojma o životu običnih ljudi. Međutim, kako piše Britannica, ona to gotovo sigurno nikada nije izgovorila.

Originalna francuska rečenica "Qu'ils mangent de la brioche" zapravo znači "Neka jedu brioš". Brioš je bogato pecivo s jajima i puterom, gotovo jednako luksuzno kao kolač, pa smisao priče ostaje isti. Ipak, ne postoji nikakav historijski dokaz da je kraljica izgovorila tu ili sličnu rečenicu.

Folkloristi su slične priče pronašli u raznim dijelovima svijeta. U jednoj zabilježenoj u Njemačkoj u 16. stoljeću plemkinja se čudi zašto gladni siromasi jednostavno ne jedu Krosem, vrstu slatkog hljeba.

Prvi koji je rečenicu "Qu'ils mangent de la brioche" objavio vjerovatno je francuski filozof Jean-Jacques Rousseau. U šestoj knjizi "Ispovijesti", napisanoj oko 1767. godine, on je pripisuje "jednoj velikoj princezi". Marija Antoaneta tada je bila dijete, pa je malo vjerovatno da je Rousseau mislio na nju.

Dugo se pretpostavljalo da su revolucionari, inspirisani Rousseauom, rečenicu lažno pripisali kraljici i širili je kao propagandu protiv monarhije. Savremeni istraživači u to sumnjaju jer tu izjavu nisu pronašli u novinama, pamfletima ni drugim materijalima koje su revolucionari objavljivali.

Najstariji poznati izvor koji rečenicu povezuje s kraljicom objavljen je tek 1843. godine, više od pola stoljeća nakon Revolucije. Francuski pisac Jean-Baptiste Alphonse Karr tada je u časopisu Les Guêpes napisao da je izjavu pronašao u knjizi iz 1760. godine i da to dokazuje da je priča o Mariji Antoaneti netačna.