Međuzvjezdana kometa 3I/ATLAS "pršti od metanola"

Koristeći snažne radio antene radio-teleskopa Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) u Čileu, istraživači su otkrili izuzetno jake signale metanola (CH3OH), jednostavnog molekula alkohola, u širećem oblaku gasa komete.

Kako se 3I/ATLAS približavao Suncu i sunčeva svjetlost zagrijavala njegovu ledenu površinu, ispuštao je plin i prašinu, formirajući sjajni oreol oko svog jezgra, što je omogućilo ALMA-i da detaljno analizira hemijski sastav komete.

Mjerenja pokazuju da je metanol daleko obilniji u odnosu na cijanovodonik,nego što astronomi obično vide u kometama iz našeg Sunčevog sistema. Taj hemijski disbalans sugeriše da je 3I/ATLAS vjerovatno formiran u planetarnom sistemu s veoma različitim fizičkim uslovima, kao što su hladnije temperature i/ili drugačiji hemijski sastav od onog koji je proizveo "naše" komete, navodi se u saopćenju Nacionalnoh radio-astronomskog opservatorija (NRAO).

"Posmatranje komete 3I/ATLAS je kao uzimanje otiska prsta iz drugog solarnog sistema. Detalji otkrivaju od čega je napravljen i prepun je metanola na način koji obično ne viđamo kod kometa u našem solarnom sistemu", naveo je u saopćenju Nathan Roth, glavni autor studije i profesor na Američkom univerzitetu.

Metanol, koji se koristi u industrijske svrhe na Zemlji, za razliku od etanola za piće nije rijedak u svemiru. Formira se na površinama ledenih zrnaca prašine u međuzvjezdanim oblacima i obično se ugrađuje u komete tokom formiranja planeta. Ali količina otkrivena u 3I/ATLAS-u izgleda neobično visoka u poređenju s odnosima koji se vide kod kometa Sunčevog sistema, što ovaj objekt čini vrijednim hemijskim "otiskom prsta" iz drugog planetarnog sistema.

Otkriven u julu 2025. godine pomoću Asteroid Terrestrial-impact Last Alert Systema, 3I/ATLAS je tek treći poznati objekt za koji je potvrđeno da je ušao u Sunčev sistem iz međuzvjezdanog prostora. Prvi je bio 'Oumuamua, uočen 2017. godine, a zatim 2I/Borisov 2019. godine, koji je pokazao tradicionalniji izgled nalik kometi.

Od otkrića 3I/ATLAS-a, teleskopi širom svijeta, uključujući svemirski teleskop Hubble i svemirski teleskop James Webb, prate kometu dok putuje kroz unutrašnji Sunčev sistem. Fotografije prikazuju difuzni oreol i slab rep prašine koji nastaje kada sunčeva svjetlost zagrijava led komete, oslobađajući gas i prašinu u svemir.

Ti odljevi također pomažu u objašnjavanju još jednog fenomena uočenog oko komete, a to je ogroman oblak gasa koji svijetli u rendgenskim zracima dok nabijene čestice iz solarnog vjetra udaraju u materijal koji izlazi iz jezgra. ALMA-ina posmatranja su otkrila i da cijanovodonik uglavnom struji direktno iz jezgra komete, dok se metanol oslobađa i iz jezgra i iz ledenih zrnaca u oreolu, ponašajući se poput minijaturnih kometa. To je prvi put da je tako detaljno ponašanje ispuštanja gasova mapirano u međuzvjezdanom objektu.

Dolazak novog međuzvjezdanog objekta također je potaknuo nagađanja na internetu, uključujući sugestije da bi 3I/ATLAS mogao biti umjetnog porijekla. Ali sve veći broj dokaza, uključujući njegov rep sličan kometi, mlazove gasa i molekularni sastav, snažno ukazuje na to da je objekt prirodno ledeno tijelo.

Za astronome, ovo predstavlja pravo uzbuđenje. Objekti poput komete 3I/ATLAS djeluju kao glasnici iz drugih planetarnih sistema, čuvajući hemijske uslove prisutne tamo gdje su se formirali prije više milijardi godina i nudeći rijetke prilike za proučavanje gradivnih blokova udaljenih svjetova bez napuštanja našeg Sunčevog sistema.