"Ledenjak sudnjeg dana" topi se brže nego što se mislilo, njegov doprinos rastu nivoa mora mogao bi biti dvostruko veći

Thwaites je nazvan "ledenjakom sudnjeg dana" zbog katastrofalnih posljedica koje bi njegov kolaps imao. Velik je otprilike koliko američka savezna država Florida, povlači se decenijama, a led koji se s njega topi trenutno čini oko četiri posto ukupnog globalnog rasta nivoa mora.

U njemu se nalazi dovoljno vode da nivo mora poraste za više od 60 centimetara. Pošto ledenjak djeluje i kao čep koji zadržava ogromni antarktički ledeni pokrivač, njegov kolaps bi na kraju mogao dovesti do rasta nivoa mora od oko tri metra. To bi pogodilo obalne zajednice širom svijeta, od Miamija do Manile.

Topla voda prodire duboko pod led

Glaciolozi s Univerziteta Kalifornije u Irvineu i NASA-inog Laboratorija za mlazni pogon (JPL) razvili su novi model ledenog pokrivača koji, kako navode, bolje opisuje procese ispod ledenjaka.

Ključ je takozvana linija prizemljenja, mjesto na kojem se led odvaja od morskog dna i počinje plutati na okeanu kao ledena polica. Dosadašnji modeli uglavnom su je tretirali kao fiksnu i stabilnu. Satelitski podaci, međutim, pokazuju da je riječ o cijeloj zoni prizemljenja, širokoj ponegdje i nekoliko kilometara. Morska voda u nju ulazi i iz nje izlazi s plimom i osekom, podižući i spuštajući debeli led.

Taj proces omogućava relativno toploj okeanskoj vodi da prodre duboko ispod ledenog pokrivača i izazove snažno topljenje, objasnio je vodeći autor studije Mattia Poinelli, koji je istraživanje radio na Univerzitetu Kalifornije u Irvineu, a sada je naučnik na UCLA-u.

Kada su naučnici u modele uvrstili zonu prizemljenja, izračunali su da bi Thwaites do 2100. godine mogao podići nivo mora za do 30 milimetara, uz odstupanje od oko šest milimetara. To je dvostruko više od ranijih procjena, i to čak i bez daljnjeg globalnog zagrijavanja.

Podvodni greben koji drži ledenjak

Tlo na kojem leži Thwaites spušta se prema unutrašnjosti, pa topljenjem sve više leda dolazi u dodir s toplom vodom. Dva podvodna grebena zasad usporavaju klizanje ledenjaka u okean.

Prema studiji, topljenje u zoni prizemljenja ubrzava odvajanje leda od velikog grebena Mouginot. Šansa da se to dogodi do kraja stoljeća je 60 posto, nakon čega bi se ledenjak vjerovatno brzo povlačio niz nagnutu stijenu prema sljedećem velikom grebenu.

Iako tri centimetra ne zvuče mnogo, i takav rast nivoa mora znatno povećava opasnost za stanovništvo u priobalju.

"Ovi rezultati predviđaju veći rizik i izloženost obalnim poplavama nego što se očekivalo u narednim decenijama", rekao je koautor studije Eric Rignot, profesor nauka o sistemu Zemlje na Univerzitetu Kalifornije u Irvineu.

Potrebna mjerenja ispod ledenjaka

Ted Scambos s Univerziteta Colorado Boulder, koji nije učestvovao u istraživanju, ocijenio je za CNN da bi nalazi mogli iz temelja promijeniti prognoze rasta nivoa mora zbog Thwaitesa. Ipak, on i drugi stručnjaci upozoravaju da su potrebna dodatna istraživanja, prije svega direktna mjerenja ispod ledenjaka.

Robert Larter, morski geofizičar iz Britanskog antarktičkog istraživanja (BAS), naveo je da se o procesima u zoni prizemljenja još mnogo toga mora saznati da bi se pouzdano predvidjelo koliko brzo će se led gubiti. Dodao je da je okruženje ispod Thwaitesa još složenije nego što ga studija opisuje.

Naučnici planiraju 2028. godine otputovati do ledenjaka i postaviti instrumente koji će bilježiti kretanje morske vode ispod leda.

Rignot je poručio da svijet mora odmah smanjiti emisije koje zagrijavaju planetu, ali i upozorio da će nivo mora rasti čak i ako se to dogodi, zbog štete koja je već nanesena.