Kako to da se Rusi i Amerikanci na kopnu godinama indirektno sukobljavaju, ali u svemiru sjajno sarađuju

Nedavni povratak svemirske letjelice Soyuz MS-27 s posadom od američkog i dva ruska astronauta prije nekoliko dana, ponovo je podcrtao američko-rusku saradnju u oblasti svemirskog istraživanja.

Rusi i Amerikanci vrlo tijesno sarađuju na Međunarodnoj svemirskoj stanici (ISS) pri čemu američki astronauti lete sa ruskih kosmodroma i sa ruskim raketama i obratno, pri čemu je svemirski let ruskim raketama bitno jeftiniji od leta u američkim raketama koje koriste ruske raketne motore.

Trojica se vratila

Kako izgleda povratak iz svemira: Astronauti izneseni iz letjelice nakon slijetanja na Zemlju

Iako se američka zrakoplovna industrija već nekoliko decenija trudi razviti cjenovno prihvatljiv raketni motor za svemirske letove, za Amerikance je kupovina ruskih RD-181 raketnih motora i dalje jeftinija i bolja opcija.

U tom pogledu je izbijanjem rata u Ukrajini zbog uvođenja sankcija od SAD-a ruska strana odbila nastavak isporuke motora, što je tokom 2023. godine ipak nastavljeno.

Rivalstvo i saradnje

Uspjeh satelita Sputnjika-2 i sovjetski prodor u svemir 1957. godine tehnološku trku SAD-a i Sovjetskog Saveza podigao na viši nivo. Upravo godinu dana kasnije pod impresijama sovjetskog tehnološkog proboja formirana je NASA (eng. National Aeronautics and Space Administration) kao državna organizacija za postizanje svemirskog pariteta SAD-a i SSSR-a.

S druge strane, tokom hladnog rata za razvoj sovjetskog kosmičkog programa bio je zadužen Državni komitet za odbrambenu tehnologiju (GTOT) iz kojeg će raspadom Sovjetskog Saveza izrasti Roskosmos.

Raspadom Sovjetskog Saveza i približavanjem Washingtona i Moskve započela je tehnološka razmjena na nekoliko nivoa zbog čega se 1993. godine pokreće svemirski program Shuttle-Mir kao zajednička saradnja američkih i ruskih astronauta.

Tokom trajanja programa odnosno do 1998. godine, izvršeno je 11 letova sa američkih kosmodroma na rusku svemirsku stanicu Mir. Ovo iskustvo obilježilo je veliki početak novih američko-ruskih odnosa, a pružilo je značajna znanja koja su bila neophodna za projekat Međunarodne svemirske stanice (ISS).

Razvoj ISS-a koji je započeo 1998. godine u potpunosti od svog nastanka bio uslovljen američko-ruskom saradnjom, a koncept misije je postavljen tako da izlazak bilo koje strane otežava nastavak misije.

Roskosmos je tako doprinio ključnim modulima za svemirski let kao što su Zarya i Zvezda, dok je uloga NASA-e bila u logističkom upravljanju misijama.

Uprkos specifičnim odnosima na Zemlji, postignut je konsenzus da Rusija ostaje do 2028. godine u programu ISS-a dok važeći ugovor obavezuje SAD do 2030. godine.

Međutim, paralelno sa zajedničkim i mirnodopskim programima civilne namjene, obje strane aktivno razvijaju vojne satelite za navođenje, nadzor i kontrolu pa čak i za uništavanje protivničkih satelita.