Više djece umrlo zbog sirupa za kašalj u Indiji, vlasti apeluju na "racionalnu upotrebu"

Početkom septembra, u malom gradu u saveznoj državi Madhya Pradesh, zabilježen je niz neobjašnjivih smrti djece uzrasta od jedne do šest godina. Najmanje 11 mališana umrlo je svega nekoliko dana nakon što su uzeli uobičajeni sirup protiv kašlja. Nakon ispitivanja vode, hrane i drugih mogućih uzroka, otkriveno je da su djeca umrla od zatajenja bubrega.

Laboratorijska analiza u gradu Chennai potvrdila je najgore sumnje – sirup je sadržavao 48,6 posto dietilen glikola, industrijskog rastvarača koji nikada ne bi smio biti sastavni dio ljekova. Ova supstanca izaziva teško trovanje i često dovodi do otkazivanja bubrega.

Slična tragedija zabilježena je i u susjednoj saveznoj državi Rajasthan, gdje su dvoje male djece preminuli nakon uzimanja lokalno proizvedenog sirupa koji sadrži dextrometorfan – supresant kašlja koji se smatra nesigurnim za malu djecu.

Za Indiju, ove tragedije imaju bolan prizvuk već viđenog. Tokom posljednjih decenija, više desetina djece izgubilo je život zbog sirupa koji su sadržavali dietilen glikol. Godine 2023, sirupi proizvedeni u Indiji povezani su sa smrću 70 djece u Gambiji i 18 u Uzbekistanu. Slični slučajevi bilježeni su i u Kašmiru 2019. i 2020. godine.

Iako su vlasti nakon svake tragedije obećavale reforme, kontaminirani sirupi se redovno vraćaju na tržište, što ukazuje na duboku krizu u sistemu kontrole lijekova. Stručnjaci tvrde da indijsko tržište lijekova pati od slabog nadzora, korupcije i neujednačene kontrole nad stotinama manjih proizvođača koji sirupe prodaju bez odobrenja, često bez recepta.

Nakon posljednjih smrti, Ministarstvo zdravstva Indije apelovalo je na “racionalnu upotrebu” lijekova protiv kašlja, zaplijenilo sporne uzorke, obustavilo prodaju i pokrenulo istragu.

Međutim, stručnjaci upozoravaju da problem nije samo u prepisivanju, nego u samom sistemu. Indijsko tržište sirupa protiv kašlja, procijenjeno na 262,5 miliona dolara u 2024. godini, očekuje se da će do 2035. narasti na 743 miliona dolara – što, prema analitičarima, ukazuje na duboku ovisnost zemlje o ovim lijekovima koji često više štete nego koriste.

Sirupi protiv kašlja, koji se obično reklamiraju kao brza pomoć kod upornog kašlja, sadrže mješavinu antihistaminika, dekongestiva i ekspektoranata, a njihova stvarna efikasnost je upitna. Većina dječijih kašljeva prolazi sama od sebe u roku od nekoliko dana, tvrde pedijatri.

“Ne prepisujem sirupe osim ako dijete ne može spavati zbog jakog kašlja. U tim slučajevima dajem blagi sirup isključivo radi olakšanja, a ne liječenja”, kaže dr. Rajaram D. Khare, pedijatar iz Mumbaija.

Uprkos tome, sirupi se i dalje masovno koriste, posebno u ruralnim dijelovima Indije gdje do 75 posto primarne zdravstvene zaštite pružaju neregistrovani “seoski medicinski praktikanti”, često bez formalne medicinske obuke. U takvim sredinama, sirup protiv kašlja često je jedini “lijek” koji je dostupan.

“Ljudi u manjim gradovima i selima često vjeruju lokalnim prodavačima lijekova koji nemaju nikakvu farmaceutsku kvalifikaciju. Kvalitet lijekova u tim područjima je višestruko lošiji nego u većim gradovima”, upozorava Dineš Thakur, bivši farmaceutski stručnjak i sadašnji istraživač javnog zdravstva.

Dodatni problem predstavljaju nestrpljivi roditelji i nedovoljna edukacija ljekara. “Vidjao sam čak i pedijatre sa specijalizacijom koji propisuju ambroksol sirup djeci mlađoj od dvije godine, iako ga oni ne mogu iskašljati, pa može dovesti do upale pluća”, kaže dr. Kafeel Khan iz Uttar Pradesha.

Stručnjaci upozoravaju da Indiji hitno treba jasna politika o upotrebi sirupa protiv kašlja i nacionalna kampanja edukacije ljekara i roditelja.

“U pitanju su životi djece”, kaže jedan od doktora iz Madhya Pradesha koji je prepisivao smrtonosni sirup, pravdajući se riječima: “Taj sirup prepisujem već 15 godina.”