Na današnji dan 1992. godine formiran Peti korpus Armije RBiH: Udarna pesnica od Bihaća do vrata Banje Luke

Pogled na ratnu mapu Republike Bosne i Hercegovine od ljeta 1992. godine do augusta 1995. prikazivao je "Bihaćki džep" kao izolirano ostrvo.

Snage Petog korpusa Armije RBiH svojom teritorijom, koja danas predstavlja skraćeni Unsko-sanski kanton, izgledale su kao padobranski desant više nego li kao enklava koja će u potpunoj blokadi izdržati tačno 1.201 dan.

Vojna organizacija u ovom dijelu formirane Armije Republike Bosne i Hercegovine se suočavala sa brojnim izazovima uslijed unutrašnjih previranja različitih političkih struja. Kadrovi Fikreta Abdića unutar vojno-policijskih struktura su dugo vremena kočili razvoj i formiranje krupnijih formacija.

Nukleus za formiranje Petog korpusa je stvoren kroz Unsku operativnu grupu, pri čemu je i organiziranje kroz Patriotsku ligu imalo ogroman značaj, pokazat će događaji tokom rata. Jedinicama Armije RBiH podršku su pružale i snage MUP-a RBiH.

Prvi komandant korpusa bio je Ramiz Dreković, koji ostaje na toj funkciji do kraja oktobra 1993. godine. Komandu nad Petim korpusom 1. novembra 1993. preuzima njegov najprepoznatljiviji komandant Atif Dudaković.

Opkoljavanje i nastanak korpusa (april – decembar 1992.)

Srpske snage 21–23. aprila zauzimaju veći dio Bosanske Krupe. JNA se u maju povlači iz Bihaća, a 16. maja ruši aerodrom Željava. Od 12. juna 2. krajiški korpus VRS s platoa Grabež, desetak kilometara od grada, gotovo nesmetano granatira Bihać.

Odlukom Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 21. oktobra 1992. godine od Unsko-sanske operativne grupe formira se 5. korpus Armije RBiH, a za komandanta korpusa je imenovan Ramiz Dreković.

Kao prvi test za novoformirani Peti korpus, snage VRS-a pokreću ofanzivu “Una 92” koja počinje 14. novembra pod komandom generala Gruje Borića i ne uspijeva potisnuti branioce s Une, kao ni obnovljeni napad u decembru.

U ovu ofanzivu snage VRS-a kreću sa 6.000 do 7.500 vojnika 2. krajiškog korpusa u pet lahkih brigada, uz brigadu 1. krajiškog korpusa i oklopne i artiljerijske bataljone. Prema ocjeni analitičara CIA-e, Peti korpus je preživio ovu, ali i druge ofanzive protivnika zahvaljujući organizaciji, predanosti i snalažljivosti, iako su srpske snage imale prednost u opremi i položaju.

Abdićeva pobuna i Zapadna Bosna (septembar – decembar 1993.)

Bivši član Predsjedništva RBiH Fikret Abdić 27. septembra u Velikoj Kladuši proglašava Autonomnu pokrajinu Zapadna Bosna (APZB). Na njegovu stranu gotovo u cijelosti prelaze 521. i 527. brigada, te dijelovi 504. i 503. brigade.

Abdićeve snage 15. oktobra preuzimaju Cazin, a 5. korpus ga vraća sutradan. Abdić 22. oktobra potpisuje sporazum s Karadžićem, a Republika Srpska priznaje APZB. U novembru krajiški Srbi propuštaju 1.000–1.500 Abdićevih vojnika preko svoje teritorije, pa oni napadaju sa zapada i stižu na desetak kilometara od Cazina.

Snage ratnog zločinca Fikreta Abdića već krajem 1993. čine šest brigada, a procjena je između 5.000 i 10.000 boraca, čime započinje "Prva autonomija" odnosno prva dionica krvavog rata unutar Bihaćkog okruga između snaga Armije RBiH i pobunjenika iz sastava tzv. Narodne odbrane Zapadna Bosna.

Tigar-Sloboda 94: prvo oslobađanje Velike Kladuše (juni – august 1994.)

Nakon primirja sa Srbima, 5. korpus 13. juna kreće na Abdića i za dan zauzima oko 30 kvadratnih kilometara. Tokom ljeta vrh Petog korpusa izvodi obavještajnu operaciju "Tigar-Sloboda 94" kojom se fingira pobuna unutar snaga Petog korpusa koju predvodi Hamdija Abdić Tigar.

Nakon uspješne obavještajne operacije u kojoj su snage Petog korpusa dodatno naoružane i opremljene oružjem koje je poslao ratni zločinac Abdić, snage pod komandom generala Dudakovića pokreću operaciju s ciljem oslobađanja Velike Kladuše.

Mjesto Pećigrad pada 4. augusta, uz najmanje 800 zarobljenih, a snage Petog korpusa 21. augusta ulaze u Veliku Kladušu. Ratni zločinac Abdić bježi u Hrvatsku, a za njim više od 10.000 izbjeglica.

Operacija Breza 94: Mladićev peh i ranjavanje (30. august – 12. septembar 1994.)

Manje od tri sedmice nakon Abdićevog poraza VRS napada s dva pravca. Drugi krajiški korpus od 31. augusta napada s Grabeža prema Uni i pruzi istočno od Bihaća, a do 6. septembra biva vraćen na polazne položaje. Drugi pravac drže 1. krajiški korpus (Momir Talić, pod neposrednim nadzorom Ratka Mladića) i 39. banijski korpus SVK. Oni napadaju između Bužima i Bosanske Otoke s ciljem Cazin, ali napreduju tek 1–3 km.

Protivnapad 12. septembra predvodi 505. bužimska motorizovana brigada prilikom čega je i ratni zločinac Mladić ranjen na svojoj osmatračnici čime je operacija u potpunosti slomljena.

Operacija Grmeč 94: Dudakovićev skok s Grabeža (kraj oktobra 1994.)

General Atif Dudaković, tada brigadni general, u oktobru 1994. godine napada na jug "Bihaćkog džepa" sa gotovo cijelim korpusom. Snage 2. krajiškog korpusa su u nekoliko dana potpuno poražene i razbijene povlače se pred snagama Petog korpusa.

Na jug se napreduje desetak kilometara prema Bosanskom Petrovcu, a na istok prema Bosanskoj Krupi, koja je okružena, ali ne i zauzeta. Ukupno je oslobođeno skoro 250 kvadratnih kilometara za sedam dana.

Najteža zima u obruču operacije "Štit 94", "Mač" i “Pauk” (novembar – decembar 1994.)

Snage VRS-a nakon konsolidacije ponovo okupiraju Kulen Vakuf 1. novembra, a 4. novembra pod komandom generala Manojla Milovanovića započinje operacija “Štit 94”.

Do 9. novembra srpske snage su desetak kilometara od Bihaća, dok sa okupirane teritorije u Hrvatskoj snage 15. ličkog korpusa iz Srpske vojske Krajine napadaju prema Bihaću i Cazinu, a 20. novembra s VRS-om ulaze u zaštićenu zonu UN-a.

Kao odgovor na to, NATO 21. novembra gađa aerodrom Udbina. Od 16. novembra Abdićeve snage, obnovljene uz SVK i specijalce iz Srbije iz sastava Resora državne bezbjednosti, napadaju preko granice prema Velikoj Kladuši, koja je 17. decembra pod njihovom kontrolom. Borbe traju do primirja 1. januara 1995.

Na sjeveru Operativna grupa “Pauk” (Abdić i SVK) napreduje sporo, pješadijom i nadmoćnom vatrom. Do 21. marta uzima veći dio izbočine Podzvizd, dok snage 505. i 506. brigade nadljudskim naporima nastoje zaustaviti prodore protivnika.

Paralelno snage SVK sa Korpusom specijalnih jedinica, 15. ličkim i 21. kordunskim korpusom napadaju 19. jula na frontu od Željave do Johovice.

OG “Pauk” istovremeno napada prema Pećigradu i Cazinu. Tržačka Raštela odolijeva, ali 20. jula kod Šturlića puca linija 517. brigade. Do 26. jula napadači su oko 5 km od Cazina i aerodroma Ćoralići, a Abdić proglašava “Republiku Zapadnu Bosnu”. HV i HVO 28. i 29. jula zauzimaju Grahovo i Glamoč, nakon čega se SVK 30. jula počinje povlačiti.

Oluja: spajanje s Hrvatskom vojskom (4. – 8. august 1995.)

Snage Petog korpusa prelaze državnu granicu s Hrvatskom i prodiru sve dublje kroz okupiranu teritoriju kako bi se spojile s hrvatskim snagama. Oko 11 sati snage Petog korpusa spajaju se kod Rakovice s 1. gardijskom brigadom HV-a.

Spajanje snaga Petog korpusa i Hrvatske vojske kod Rakovice presijeca SVK na sjeverni i južni dio, a snage SVK kod Topuskog ostaju odsječene.

Kruna svih operacija "Sana-95" (13. – 22. septembar 1995.)

Peti korpus 13. septembra 1995. kreće u operaciju “Sana 95” s oko 15.000 vojnika u osam brigada, a pred njim se brani oko 8.000 vojnika VRS-a u šest brigada.

Nakon proboja na Grabežu korpus 14. septembra oslobađa Kulen Vakuf, 15. septembra Bosanski Petrovac, gdje se spaja s Hrvatskom vojskom, a 17. septembra Ključ, prešavši oko 70 kilometara za pet dana. Istovremeno je oslobođena Bosanska Krupa, a jedinice korpusa nastavljaju prema Bosanskom Novom, Prijedoru i Sanskom Mostu.

VRS od 15. septembra dovodi pojačanje od oko 14.000 vojnika i oko 2.000 pripadnika jedinica iz Srbije, pa krajem septembra kontraofanzivom potiskuje korpus i početkom oktobra stiže na kilometar od Ključa.

Nakon što su linije stabilizovane uz pomoć 7. korpusa, Peti korpus 10. oktobra ulazi u Sanski Most, a primirje stupa na snagu 12. oktobra 1995. godine.

Za manje od mjesec dana jedinice Petog korpusa oslobađaju Bosanski Petrovac, Bosansku Krupu, Ključ, Sanski Most i prodiru duboko u općine Bosanski Novi te Prijedor ka banjalučkoj općini gdje ovaj oslobodilački zanos zaustavlja potpisivanje Dejtonskog mirovnog sporazuma.